Sistemi i prokurimeve publike në sektorin e shëndetësisë, i menaxhuar kryesisht nga
Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, ka njohur një përkeqësim të ndjeshëm
gjatë dekadës së fundit. Megjithëse në teori procedurat bazohen në një kuadër ligjor që
synon përdorimin efikas të fondeve publike, garantimin e konkurrencës së ndershme dhe
shmangien e abuzimeve, realiteti i vitit 2024 tregon një panoramë krejt tjetër: mungesë
transparence, konkurrencë të dobët dhe përqendrim të skajshëm të kontratave në duart
e pak operatorëve.

2024, rreth 1/3 e procedurave të prokurimeve të kryera nga Ministria u anuluan
Institucionet shëndetësore gjatë vitit 2024 kanë realizuar 1,514 procedura prokurimi,
bazuar në të dhënat e Sistemit Elektronik të Prokurimeve, me një vlerë totale prej 26.5
miliardë lekësh pa TVSH, nga te cilat vetëm 1,014 procedura janë finalizuar me njoftim
fituesi, me një fond limit prej 20.2 miliardë lekësh. Vetëm nga MSHMS janë realizuar 392
procedura përfshirë blerjen e barnave, pajisjeve mjekësore dhe shërbimeve të
specializuara, nga të cilat 31% (122 procedura) rezultojnë janë anuluar. Shkaqet kryesore
të anulimit bazuar në informacionin e siguruar në rrugë zyrtare janë për shkak të
gabimeve ose dokumentacioneve të stafit 98 procedura (80%), tregues ky alarmant që
nxjerr në pah në mënyrë të veçantë mungesën e kapaciteteve profesionale të stafit
përgjegjës për hartimin e dokumenteve të tenderit, ndërsa pjesa tjetër për shkak të
mungesës të ofertave të papërshtatshme ose të mungesë së ofertave
Kjo normë e lartë anulimesh është tregues mungesë të trajnimeve të rregullta për stafin
përgjegjës për prokurimet publike në Ministri, dobësi të theksuara në kontrollin e
brendshëm cilësor, mekanizmat e dobët të monitorimit dhe përgjegjësisë institucionale.

Mungesë e theksuar konkurence
Nga një analizë e detajuar e procedurave prokuruese të zhvilluara nga MSHMS gjatë vitit
të kaluar – realizuar nga ekspertët, konstatohet nivel shumë i ulët i konkurrencës, ku
numri mesatar i operatorëve ekonomikë për çdo procedurë rezulton vetëm 1.3, pra në
shumicën e rasteve kemi ose vetëm një ofertues gjë që krijon perceptimin e një gare pa
garë dhe që ndikon drejtë për drejtë në vendosjen e kushteve të pafavorshme
kontraktuale mes institucionit publik dhe operatorit privat dhe ka ndikim negativ në
financat publike pasi nuk rezulton me ulje të çmimit të blerjes së produktit/ dhe ose
shërbimit me çmim më të volitshëm.

Vetëm 2% rezulton ulja mesatare e çmimit nga fondi limit gjatë 2024, krahasuar me 8.57%
në vitin 2014. Kjo tregon një zhvendosje permanente drejt një tregu të centralizuar, me
çmime fituese afër pragut të fondit limit, çka lë të kuptohet për garë të simuluar apo
përfitues të paracaktuar.

2014-2024, regres në prokurimet në sektorin e shëndetësisë
Përtej nivelit të ulët të konkurrencës që karakterizon prokurimet publike në sektorin e
shëndetësisë, një tjetër dukuri shqetësuese që del në pah është koncentrimi i lartë i
fituesve të tenderëve. Të dhënat e vitit 2024 tregojnë se 72% e tenderëve janë fituar
nga vetëm 10 kompani, duke krijuar një panoramë të ngushtë të aktorëve që përfitojnë
nga fondet publike të destinuara për këtë sektor jetik.
Në kontrast të qartë me këtë situatë që reflekton përqendrim dhe centralizim, në vitin
2014 rezultonin fitues 68 operatorë të ndryshëm ekonomikë. Shpërndarja më e gjerë
e kontratave jo vetëm që nënkupton treg më të hapur dhe më dinamik, por krijon edhe
kushte më të mira për konkurrencë të vërtetë, transparencë dhe optimizim të çmimeve
dhe cilësisë së shërbimeve.

Në letër, procedurat e prokurimit janë të hapura për pjesëmarrjen e operatorëve të huaj
dhe për kompani të ndryshme vendase, por vihet re se, në praktikë, gara është e
dominuar nga një rreth i ngushtë subjektesh. Kjo ngre dyshimet se këto operatorë
që rezultojnë pothuaj përherë fitues në tenderat e organizuara nga Ministria e
Shëndetësisë, më shumë se sa për shkak të kapaciteve teknike dhe ekonomike,
përfitojnë falë lidhjeve të tjera me sistemin – duke monopolizuar tregun.
Dominimi i një grupi të vogël kompanish në një sektor të financuar bujarisht nga buxheti
i
shtetit, siç është shëndetësia, nuk është thjesht një çështje statistike, por, në fund të
fundit, ai përkthehet në pasoja konkrete dhe të dëmshme për funksionimin e tregut dhe
interesin publik. Kur kontratat e rëndësishme për barna, pajisje apo shërbime mjekësore
përqendrohen vazhdimisht tek të njëjtët fitues, zhduket mundësia për garë të vërtetë dhe
me të edhe shpresa për oferta më të mira dhe më të leverdishme për shtetin.
Kjo situatë rrit ndjeshëm rrezikun për praktika favorizuese apo procedura të paracaktuara,
të cilat dëmtojnë transparencën dhe minojnë besimin në sistemin e prokurimeve. Për më
tepër, mungesa e konkurrencës e ul ndjeshëm presionin mbi kompanitë për të rritur
inovacionin, për të përmirësuar cilësinë apo për të ofruar çmime më konkurruese. Me fjalë
të tjera, në mungesë të sfidës nga operatorë të tjerë, fituesit e zakonshëm nuk kanë asnjë
nxitje për të bërë më mirë. Dhe në fund, është sistemi shëndetësor dhe vetë qytetarët ata
që paguajnë çmimin e këtij monopoli të heshtur.

Në një sistem ku garantohet konkurrenca e drejtë, fituesit e tenderëve duhet të
ndryshojnë në varësi të cilësisë së ofertës, përvojës dhe kostos. Por kur të njëjtat kompani
fitojnë shumicën dërrmuese të kontratave për vite me radhë, pa ulje të dukshme të
çmimeve dhe me mungesë pjesëmarrjeje nga aktorë të rinj, kjo është një sinjal i qartë
alarmi për mungesë gare reale dhe për rrezik të përdorimit joefikas të fondeve publike.
Përballë kësaj situate alarmante, Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale duhet
menjëherë të marrë masa konkrete për rikthimi i diversitetit në tregun e prokurimeve
dhe promovimi i pjesëmarrjes së gjerë mbetet domosdoshmëri, nëse synohet një
sistem shëndetësor më i drejtë, më i qëndrueshëm dhe më transparent. Trasparency.com

“Së shpejti, sëmundjet e veshkave do të zënë vendin e katërt si shkak vdekjeje për
njeriun”, ngre alarmin mjeku nefrolog, Prof. Dr.Alket Karoshi.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), çdo vit rreth 1.2 milionë njerëz në
mbarë botën humbin jetën si pasojë e drejtpërdrejtë e sëmundjes kronike të veshkave.
Deri në vitin 2040, kjo shifër pritet të rritet në 4 milionë, duke përfaqësuar më shumë se
trefishim të numrit të vdekjeve të lidhura me këtë sëmundje.

Veshkat konsiderohen si organe jetësore në trupin e njeriut, që kryejnë funksione
thelbësore për mirëfunksionimin e tij. Veshkat janë përgjegjëse për filtrimin e gjakut dhe
largimin e mbetjeve toksike përmes urinës, rregullimin e balancës së lëngjeve dhe
elektroliteve, kontrollin e tensionit të gjakut, prodhimin e eritropoetinës që stimulon krijimin
e qelizave të kuqe të gjakut, si dhe aktivizimin e vitaminës D për përthithjen e kalciumit.
Në rast të dëmtimit të rëndë të veshkave, këto funksione jetike dështojnë dhe organizmi
nuk arrin të pastrojë vetë gjakun, duke çuar në grumbullimin e toksinave dhe lëngjeve në
trup. Në këto raste, pacienti ka nevojë për dializë, një trajtim mjekësor që zëvendëson
përkohësisht funksionin e veshkave duke kryer filtrimin e gjakut jashtë trupit. Dializa është
thelbësore për mbijetesën e pacientëve me pamjaftueshmëri të rëndë renale.

Për herë të parë shërbimi i dializës në Shqipëri është ofruar që në vitin e largët 1985.
Prof. Dr.Alket Koroshi kujton se për herë të parë, së bashku me kolegun Prof.Dr. Myftar
Barbullushi, ngritën në vitin 1985 Qendrën e Hemodializës në spitalin civil “Nënë Tereza”,
pas specializimit të kryer në Itali. “E ngritëm në një terren të panjohur, sepse ne nuk kishim
as infermierë të kualifikuar, as inxhinierë, as teknikë që të mirëmbante skedat teknike të
aparaturës së hemodializës”, tregon doktor Koroshi. “Ngritëm një qendër hemodialize me
tre aparatura dhe 12 pacientë dhe ky ishte një sukses i madh për atë kohë, sepse kjo
ishte zanafilla që çoi në krijimin e një eksperiencë dhe u përgatiten mjekët më të rinj, duke
bërë të mundur të hapen pas disa vitesh shumë qendra hemodialize në vendin tonë dhe
praktikisht në çdo qytet kemi nga një qendër hemodialize sot.”

Sot në Shqipëri janë 1,477 pacientë që trajtohen me hemodializë çdo muaj, të cilët, mes
zhurmës së aparaturave presin në heshtje një transplant që do u shpëtonte jetën. Por
shpresa për ta është minimale, pasi ky shërbim nuk është funksional në sistemin e
shëndetit publik, në Shqipëri.

Sëmundjet e veshkave: Një kërcënim i heshtur që prek cilësinë e jetës
Sëmundjet e veshkave janë në rritje në mbarë botën dhe mbeten një alarm për shëndetin
publik. Një epidemi e qetë që po përhapet, ndërkohë ndërgjegjësimi për pasojat mbetet i
ulët.

Për mjekun Koroshi: “Sëmundjet e veshkave janë shumë të përhapura, por shumica e
njerëzve që vuajnë nga sëmundja e veshkave, nuk e dinë, sepse nuk kanë bërë asnjë
ekzaminim. Për të konstatuar, që një individ ka sëmundje të veshkave mjafton që të
analizën e keratinemisë në gjak dhe një analizë urine, sepse veshkat mund të preken nga
sëmundjet metabolike si diabeti dhe pikërisht diabeti është shkaku kryesor i sëmundjeve
të veshkave. Në qendrat e dializës rezulton se gjysma e pacientëve janë diabetikë.
Gjithashtu, hipertensioni arterial, sëmundjet kardiovaskulare, infeksionet, sëmundejet që
bllokojnë rrugët urinare, siç janë gurët,(neuropatitë obstruktive), sëmundjet e trashëguara
të veshkave (veshka policistike , sëmundjet imulogjike, mbeten kërcënim për veshkat.”
Insuficienca renale, që në popull njihet si sëmundja e azotemisë është një sëmundje që
në stadet e para trajtohet me terapi medikamentoze dhe në stadin e pestë trajtohet me
dializë ose me kryerjen e transplantit renal. Shumë pacientë kryejnë dializën për një
periudhë të gjatë kohore me intervale të caktuara zakonisht me regjim 3 herë në javë
kohëzgjatje 4 orë deri në fund të jetës së tyre.

Hemodializa është shumë e mirë, por e mban pacientin lidhur dhe shpesh është vetëm
një zgjidhje provizore dhe jo-afatgjatë për ata me dështim të veshkave. Sa më gjatë merr
trajtim me hemodializë aq më i lartë është rreziku i ndërlikimeve të tjera shëndetësore
përfshirë sëmundjet kardiovaskulare, infeksionet dhe përkeqësimin e cilësisë së jetës.
Shërbimi i hemodializës financohet nga buxheti i shtetit dhe ofrohet si në sistemin publik
nëpërmjet QSUNT dhe spitaleve rajonale ne të gjithë vendin, ashtu edhe atë privat
nëpërmjet kontratës koncesionare të partneritetit publik-privat.
Bazuar në të dhënat e ofruara nga Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale vihet
re se rreth 60% e pacientëve (874 pacientë) i kryejnë seancat e dializës në sektorin privat,
ndërsa pjesa tjetër në sektorin publik.

Mjeku nefrolog Altin Koroshi analizon avantazhet dhe disavantazhet e tre mënyrave të
trajtimit të problemeve të renda renale: “Hemodializa është shumë e mirë, por e mban
pacientin lidhur. Një herë në dy-tre ditë duhet të shkosh në spital dhe të kryesh
procedurën, që zgjat 4-5 orë, dhe të shoqërohesh nga një familjar. E gjithë familja mbetet
e ngazhuar dhe pacienti ka jetesë jo -cilësore. Një zgjidhje tjetër është dializa peritoneale,
ku pacienti nuk ka nevojë të shkojë në spital, si filtër shërben membrane peritoneale që
ndodhet në bark. Këtë trajtim pacienti e merr në shtepi, por ka edhe mangësitë e veta,
sepse mundësia e marrjes së një infeksioni është më e madhe dhe mund të krijohen
komplikacione të tjera. Mënyra e tretë është transplanti, është më e mirë se dy të parat,
sepse i sëmuri nuk e ka të nevojshme të shkojë në spital, por edhe jetëgjatësia dhe
rikuperimi është më i mirë. Po të ndiqet mirë dhe me ilaçet e nevojshme mund të jetojë
shumë vite dhe të jetë i aftë të kryejë nevojat e tij personale dhe te jete aktiv në shoqëri.”
Mundësia për një jetë të re, por jo për të gjithë
T.L (pacient): “Kur je në një listë pritjeje, ky është vendi më i keq, sepse rreziku rritet çdo
ditë. Të fusin gjilpërat në krah dhe rri ulur në një karrige për katër orë. Kjo është rutina
çdo dy ditë. Dhe kështu do të jetë, ndoshta deri në fund të jetës sime”

Mjekët nënvizojnë se hemodializa dhe transplanti i veshkave sigurojnë cilësi të ndryshme
jetese, sidomos për femrat dhe moshat e reja që janë aktive. Një pacient i transplantuar
merr një trajtim të vazhdueshëm prej 2-3 medikamentesh dhe mund të vazhdojë
aktivitetin e tij normal. Sidomos për gratë në hemodializë është shumë e vështirë të
planifikojnë shtatzëni, ndërkohë që pas kryerjes së trasplantit të veshkave një grua mund
të sjellë në jetë fëmijë pa problem.

Në vitet ’90, pas rënies së sistemit dhe hapjes së kufijve, shumë shqiptarë të dëshpëruar
dhe të lënë pa zgjidhje, shqiptarët udhëtonin drejt Pakistanit për të blerë organe, kryesisht
veshka. Veshkat ofroheshin nga njerëz që jetonin në varfëri ekstreme, kundrejt një
pagese prej 2-3 mijë euro. Pacientët shqiptare pas sigurimit të organit në mënyrë të
paligjshme dhe që shpesh bëheshin pre e grupeve kriminale ndërkombëtare, u
nënshtroheshin ndërhyrjeve kirurgjikale të fshehta, të paligjshme dhe shpesh të
rrezikshme. Disa prej atyre që kaluan nëpërmjet këtij kalvari ia arritën t’ia dilnin të
mbijetonin. Të tjerë u mashtruan, u lanë rrugëve, e nuk u kthyen më.

Ndërtimi i një sistemi modern transplanti në Qendrën Spitalore Universitare Nënë Tereza
(QSUT) u reklamua me bujë në vitin 2005, por vrulli u shua shpejt.

Mjeku Koroshi sjell në kujdesë premtimin e bërë 20 vite më parë:“Në vitin 2005, qeveria
nisi një iniciativë dhe krijoi një komision të përbërë nga 5-6 anëtarë, i cili do të kishte për
detyrë kualifikimin e mjekëve dhe përgatitjen e terrenit dhe kushteve për realizimin e
transplantit. Në fillim, ky proces nisi me shumë vrull, por më pas ky entuziazëm u shua
në praktikë dhe përfundoi me një rezultat modest. “U mbars mali dhe polli një mi”, thotë
populli. U realizua vetëm një transplant në Spitalin Civil “Nënë Tereza”, dhe ai u krye nga
një ekip me mjekë turq. Në vitin pasardhës u krye një tjetër ndërhyrje, por iniciativa e
transplantit nuk arriti të zhvillohej siç ishte planifikuar.”

Pas 20 vitesh, asgjë nuk ka ndryshuar në këtë drejtim. Transplanti i veshkave nuk ofrohet
ende në sistemin publik ndërsa, kohë pas kohe, institucionet përgjegjëse i rikthehen
premtimit të dikurshëm që vazhdon të mbetet veçse premtim.

Aktualisht transplanti i veshkës ofrohet vetëm nga spitalet private pas aplikimit të një
pakete shëndetësore në vitin 2015, që mbulon 100% të kostos së ndërhyrjes kirurgjikale
nga Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor (FSDKSH).
Ky shërbim ofrohet që prej nëntorit të vitit 2007 në Spitalin Amerikan nga ekipe me mjek
turq dhe shqiptarë, dhe prej 2007-ës e deri më tani në këtë spital janë kryer rreth 250
transplante renale.
Paketa e shërbimit të transplantit të veshkës (me dhurues të gjallë) e mbuluar nga shteti
përfshin ekzaminimet para transplantit si për marrësin edhe për dhuruesin si analizat
biokimike, imunologjike, markuesit tumoralë, dhe imazheri virologjike. Po ashtu është
miratuar dhe zbatohet edhe një protokoll i ndjekjes së pacientit pas kryerjes së
transplantin që përfshin ekzaminimet për marrësin e dhuruesin, si dhe terapinë e
induksionit dhe imunosupresoret (dozimi në gjak) vetëm për marrësin .
Ministria e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale përgjigjen e dhënë ndaj kërkesës për
informacion drejtuar në kuadër të përgatitjes së këtij shkrimi ka informuar se: “Në vitin
2024 nga Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor janë financuar të
gjithë pacientët që plotësonin kriteret mjekësore, sipas protokollit mjekësor për të kryer
transplantin. Në vitin 2024 janë realizuar në spitalet e kontraktuara nga Fondi dhe
financuar 14 Paketa të Transplantit të Veshkës.”

Pra, gjatë vitit 2024 janë realizuar vetëm 14 transplante të veshkave, nga 26 të
planifikuara në fillim të vitit, duke përmbushur kështu vetëm gjysmën e objektivit, dhe
Ministria nuk ofron ndonjë sqarim për këtë fakt. Këto ndërhyrje janë kryer falas për
pacientët në spitalet private të kontraktuara nga Fondi.
Sipas ligj nr.10454, dhurimi i veshkave lejohet kryesisht nga familjarë të afërt të pacientit,
gjë që kufizon ndjeshëm bazën e dhuruesve të mundshëm. Në Shqipëri deri tani është
kryer transplanti vetëm me dhurues të gjallë, të cilët kanë lidhje familjare me pacientin siç
janë prindër, kushërinj të parë apo të dytë. Por, përveç dhuruesve me lidhje gjaku
transplanti kryhet edhe midis bashkëshortëve, dhe vjehrrit/vjehrrës.
Doktor Koroshi sqaron se“si nëEuropë, ashtu edhe në SHBA, procedura kryesore mbetet
hemodializa, sepse gjithmonë ai që do të kryejë transplantin ka nevojë për veshkë dhe
ka vështirësi për gjetjen e organit. Tek ne dhurues mund të jenë vetëm të afërmit dhe
dikush jo-familjar nuk mund t’i japë apo shesë veshkën dikujt. Shitja e veshkës është e
ndaluar edhe në Europë. Këtu vështirësohet, pasi njeriu duhet ta dhurojë veshkën me
vullnetin e plotë dhe nuk mund ta imponosh.”

Përveç vështirësisë për sigurimin e dhuruesve, mjekët thonë se ende qytetarët mendojnë
se transplanti i veshkës kushton shumë dhe ende nuk janë të informuar se mund të kryhet
falas edhe në Shqipëri.
Sipas të dhënave zyrtare të Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale , Paketa e
transplantit të veshkës paguhet sipas mënyrës “Pay per Use” dhe kostoja e saj shkon në
vlerën 1,151,942 lekë (miratuar me VKM Nr.102 datë 05.02.2020). Fondi i Sigurimeve të
Detyrueshme të Kujdesit Shëndetësor ka detyrimin të mbulojë shpenzimet e plota, për
çdo pacient që kryen transplantin e veshkës gjatë një viti buxhetor, pasi ka plotësuar
kriteret mjekësore të përcaktuara në protokollin mjekësor.

Transplanti i veshkave nuk ka të bëjë vetëm me marrjen e një organi të ri, po mbi të gjitha
ka të bëjë me marrjen e një mundësie për një jetë të re, ku nga statistikat rezulton se
personi që ka kryer transplant ka 90% mundësi për të punuar një vit pas operacionit.
Transplanti i veshkës nuk është thjesht një ndërhyrje mjekësore – është një mundësi për
jetesë me dinjitet dhe pjesëmarrje aktive në shoqëri. Megjithatë, ky shërbim jetik vijon të
mbetet i kufizuar, i centralizuar në sektorin privat dhe jashtë kapaciteteve të sistemit
shëndetësor publik. Për aq kohë sa premtimet institucionale nuk përkthehen në zgjidhje
konkrete, pacientët shqiptarë do të mbeten peng i listave të pritjes, pasigurisë dhe
shpesh, i vuajtjeve të panevojshme. Ndërtimi i një sistemi funksional dhe të qëndrueshëm
të transplantit të veshkave në spitalet publike është jo vetëm një domosdoshmëri
mjekësore, por edhe një provë e vërtetë e përgjegjshmërisë shtetërore.

“Mjeku që më lëshoi recetën e ilaçeve, e fotografoi atë, duke më krijuar bindjen se ishte
lidhur paraprakisht me depon farmaceutike dhe merrte përqindje nga ilaçet e përshkruara
në recetë”, dëshmon një pacient i cili tregon se shumë herë është orientuar nga mjeku që
t’i marrë medikamentet e përshkruara në recetë në një farmaci të caktuar.”
Ky nuk është një rast i izoluar. Sipas të dhënave të ofruara nga organizata Together for
Life, bazuar në një anketë online me 1000 të anketuar në Shqipëri, evidentohet se 67%
e personave kanë deklaruar se janë orientuar nga mjeku për t’i marrë medikamentet në
një farmaci të caktuar, nga të cilët 48% janë orientuar në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe
19% në mënyrë të tërthortë. Vetëm 28% e pjesëmarrësve në anketë kanë deklaruar se
nuk janë orientuar asnjëherë nga mjeku, ndërsa 4% nuk janë të sigurt ose nuk e kujtojnë.
Ky fenomen, i cili ngre pikëpyetje serioze për etikën profesionale dhe konfliktin e interesit
në sistemin shëndetësor, duket se nuk është thjesht një fenomen i izoluar, por një model
funksional që prodhon përfitime të njëanshme në kurriz të pacientit.

Nga përkujdesja te presioni i heshtur
Një tjetër pacient, i ardhur nga Pogradeci për të marrë shërbim në Qendrën Spitalore
Universitare ‘Nënë Tereza’ në Tiranë, tregon për përvojat e tij të përsëritura me orientimin
drejt një farmacie të vetme nga mjeku që e trajton prej vitesh për sëmundjen e tij:
‘Ne nga Pogradeci, sa herë bëjmë vizitën te doktori, na thonë ‘shko merre në filan farmaci
ilaçin, mi sill t’i shoh edhe njëherë unë”. Një herë i mora medikamentet në një farmaci
tjetër nga ajo që më kishte sugjeruar mjeku. Pagova për to 113 mijë lekë të vjetra. Kur
shkova tek mjeku t’i tregoja medikamentet që sapo i kishte blerë, ai më tha se duhet t’i
kisha marrë tek farmacia që më kishte sugjeruar sepse ato që kisha marrë nuk bënin.
‘Shko ktheji atje ku i ke marrë dhe merri tek farmacia që të kam thënë. ’ më urdhëroi.
Ashtu bëra. Ishin të njëjtat medikamente, me të njëjtin paketim. ‘Nuk janë njëlloj’ – më tha
mjeku, ‘mos shih kartonin, ne njohim kokrrat që ka brenda.’

Pacientët ndihen të detyruar të ndjekin udhëzimet e mjekut jo për shkak të besimit në
kujdesin profesional, por për shkak të frikës se mjeku mund të refuzojë t’i trajtojë, nëse
nuk ndjekin “udhëzimet” për blerjen e barnave. Në këtë kontekst, shëndeti shndërrohet
në një lojë pushteti, ku mjeku mban kontrollin mbi çdo hallkë të trajtimit.
Megjithëse orientimi i pacientëve nga mjekët drejt farmacive të caktuara përbën një
praktikë me pasoja të diskutueshme etike dhe ligjore, një pjesë e konsiderueshme e
pacientëve e pranojnë dhe madje e justifikojnë këtë fenomen si një formë “garancie
cilësie”. Sipas këtyre pacientëve, udhëzimi i mjekut nuk është i motivuar nga përfitimi
personal, por nga dëshira për t’i drejtuar ata drejt farmacive të besueshme, ku mund të
gjejnë barnat e duhura, efektive dhe në gjendje të mirë.

“Po, sigurisht që mjeku më ka sugjeruar farmacinë ku gjenden ilaçe cilësore. Si do të
shërohem me ilaçe të skaduara? Ato që janë në rimbursim janë si gëlqere, nuk bëjnë
asnjë efekt,” shprehet një pacient i moshuar, i cili shton se nuk i blen medikamentet e
rimbursuara për shkak të mungesës së besimit tek cilësia e tyre. Ai thekson se çmimin e
barnave e përballon me ndihmën financiare që merr nga e bija në emigracion.
Ky qëndrim, ndonëse i ndërtuar mbi përvojë personale dhe perceptime të përhapura, nuk
mund të ligjërojë një praktike që cenon të drejtën e pacientit për zgjedhje të lirë dhe barazi
në qasjen ndaj barnave. Mungesa e besimit në sistemin e rimbursimit dhe në kontrollin e
cilësisë së barnave tregon për një dështim institucional, i cili po shfrytëzohet nga aktorë
të caktuar për përfitime private. Në këtë mënyrë, orientimi “si kujdes” po shndërrohet në
një normë të rrezikshme që rrit pabarazitë dhe rrezikon shëndetin publik.
Farmacistja S.G., e vetëdijshme për këtë realitet, pranon se “ky fenomen është i vjetër sa
vetë bota”, dhe sugjeron që zgjidhja mund të gjendet vetëm në fuqizimin e legjislacionit
për trajtimin e recetës dhe në përfshirjen e profesionistëve në tryezat vendimmarrëse.
Ndërkohë, një farmacist pranë Poliklinikës së Specialiteteve nr. 3 në Tiranë rrëfen se kjo
praktikë i ka shkaktuar dëm të drejtpërdrejtë në punën e tij:
“Mjekët shkojnë deri aty sa më bëjnë anti-reklamë. U thonë pacientëve se ilaçet që
ndodhen në farmacinë time janë të skaduara. Në fakt, barnat janë të njëjtat – vijnë nga
e njëjta depo farmaceutike.”

Ky pohim i rrezikshëm thekson përmasat agresive të konkurrencës jo të ndershme, ku
një mjek jo vetëm që orienton, por edhe dënon farmacistët që nuk janë pjesë e
“marrëveshjes”.

Nevoja për rregulla dhe mbikëqyrje reale
Praktika e orientimit të pacientëve drejt farmacive të caktuara përmes ndikimit të
drejtpërdrejtë apo nënkuptuar të mjekëve përbën shkelje të rëndë të etikës profesionale
dhe cenon të drejtën e pacientit për zgjedhje të lirë dhe trajtim të barabartë.
Ky fenomen nuk është thjesht një shkelje administrative apo një “marrëveshje nën
rrogoz”, por pasqyrë e krizës morale në sistemin shëndetësor, ku pacienti shihet si mjet
fitimi ndërsa mjeku shndërrohet në ndërmjetës tregtar.
Fenomeni nuk ka kaluar pa u vënë re nga institucionet mbikëqyrëse. Alfred Leskaj,
përfaqësues i Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH), deklaroi gjatë një tryeze të organizuar
nga TFL se po hetohet me prioritet ekzekutimi i recetave elektronike dhe organizimi i
listës së barnave të rimbursueshme nga mjeku i familjes dhe farmacitë me kontratë me
FDSKSH.
“Një pikë me risk të lartë është ekzekutimi i recetave elektronike pranë farmacive të
kontraktuara, që nuk kontrollohet nga Fondi i Sigurimit të Kujdesit të Detyrueshëm
Shëndetësor,” deklaroi Leskaj.

KLSH ka rekomanduar që pacientëve t’u jepet informacion i qartë për barnat e
përshkruara përmes shënimit të tyre në librezën shëndetësore, si një mënyrë për të
forcuar transparencën dhe për të rritur kontrollin e qytetarit mbi trajtimin e vet.
Ministria e Shtetit për Administratën Publike dhe Antikorrupsionin, përmes këshilltares
Silvana Ramadani, ka bërë të ditur se, në bashkëpunim me Ministrinë e Shëndetësisë
dhe Mbrojtjes Sociale, është duke u rishikuar ligji për barnat dhe shërbimin farmaceutik,
me synim të qartë: lehtësimin e qarkullimit të barnave, forcimin e gjurmueshmërisë dhe
rritjen e aksesit të qytetarëve ndaj medikamenteve të nevojshme.
Ky rishikim edhe pse konsiderohet një hap i rëndësishëm, është i pamjaftueshëm nëse
nuk shoqërohet me adresimin e plotë të fenomenit të orientimit të pacientëve drejt
farmacive të caktuara, një praktikë që ka marrë përmasa shqetësuese dhe që po minon
besimin në sistemin shëndetësor publik.
Vetëm përmes një qasjeje të gjithanshme dhe të thellë ndaj këtij fenomeni, që përfshin
aspektet etike, ligjore, institucionale dhe njerëzore, mund të garantohet një sistem
shëndetësor i drejtë dhe me integritet.

Sepse në fund të fundit, shëndeti nuk është një ‘mall tregu’, por një e drejtë dhe një
përgjegjësi shoqërore. Trasparency.com

Humbja nga kontra tat koncensionare deri më 2021 arrin në 47,5 milionë euro, të mjaftueshme për ndërtimin e një spitali të ri.

MUNGESA E FINANCIMIT

Nënfinacimi kronik dhe planifikimi i dobët vijon të rëndojë sistemin shëndetësor në vendin tonë vitet e fundit. Koncensionet nuk kanë përmbushur qëllimin e tyre për shërbime shëndetësore cilësore në kohë dhe me kosto të ulët, ( për mbulim universal). “Nëse shohim investimet në infrastrukturë , për çdo 1 lekë të investuar për ndërtimin e një qendre shëndetësore, 6 lekë shkojnë për koncensione”, u shpreh, Doktor. Ilir Alimehmeti në tryezën e organizuar nga shoqata “Together for Life” ku u prezantua raporti, “Monitorimi i Strategjisë Kombëtare të Shëndetësisë 2021-2030 – Arritjet dhe Sfidat”. Sfidat e shëndetit publik të vendit tonë janë në rritje. Ne përballemi me sfidat e vazhdueshme të gripit sezonal, shpërthimet e sëmundjeve të parandalueshme me vaksina , kërcënimet e paprecedenta të pandemisë COVID-19, krizë që ka evidentuar akoma më shumë rreziqet. Ndërkohë, shpenzimet për shëndetin publik, si pjesë e shpenzimeve totale për shëndetin, vijojnë të ulen, fakt i evidentuar edhe nga profesionistët e shëndetit. “Sistemi jonë shëndetësor sëmundjen e ka se në rradhë të parë s’ka lek. Kjo është sëmundja. Në rradhë të parë s’ka lek. Është i nënfinancuar në një shkallë tejmase të ulët. T’i lëmë gjërat sikur funksionon gjithçka. Nuk funksionon. Shëndetësia kushton. Shëndetësisë i duhet kushtuar vëmendje financiare. Që nga financimi , më pas mirëmenaxhimi, mosabuzimi e më rradhë. Për sa i përket strategjisë , mbulimit universal, kapilarizimit të sistemit shëndetësor, sistemi shëndetësor parësor, ka ulje. Gjetja numër 5, e raportit të TFL; financimi nga 11.4%, është në 9.1 përqind në sistemin parësor, që do të thotë heqje vëmndje nga ky sektor”, thekson Alimehmeti. SFIDAT E SEKTORIT Kritike për mbrojtjen e shëndetit të publikut mbetet personeli i mirëtrajnuar dhe me burime të përshtatshme.

Ilir Alimehmeti: “S’kemi menduar për geriartrinë dhe nuk njihet as si fjalë. (degë e mjekësisë që merret me trajtimin e sëmundjeve ekzistuese tek të rriturit moshuar). Numri i mjekeve të familjes është më pak se 1000, 960 rezultojnë të licensuar. Nëse nuk planifikojmë bazuar në evidenca reale, nëse nuk krijojmë protokolle mjekimi, nuk shërojmë asnjë nga këto plagë.” Shqetësuese për sistemin shëndetësor mbeten largimet në rradhët e bluzave të bardha, të cilat sjellin mungesa, sidomos në zonat rurale. “Ne kemi një numër të madh të profesionistëve që janë të fokusuar në Tiranë dhe kemi një mungesë të theksuar në zonat rurale. Këtu doja të theksoja që duhet të punojmë kryesisht në infermirë , të cilët duhet të bëjnë përshkrimin e medikamenteve. Pra duhet të ndryshojë strategjia. Duhet të shikojmë një ekip shëndetësor, ku infermieri bën përshkrimin e medikamenteve, sidomos të sëmundjeve kronike. Ky do të ishte kujdes më i shtuar për zonat rurale dhe do të ishte një rritje e rolit të lidershipit të infermierëve në lidhje me fuqizimin e tyre në dhënien e shërbimeve shëndetësore”, theksoi gjatë fjalës së saj Blerina Duka-PRESIDENTE E URDHRIT TË INFERMIERËVE. Edhe znj. Duka theksoi se duhet të rishikohen politikat shëndetësore në lidhje me geriatrinë, pasi jemi një popullsi në plakje. Të moshuarit mbi 65 vjeç nga 11% ,sipas censusit të vitit 2023 rezulton se ka arritur në 20%. Blerina Duka:“Janë katër sfida në të cilat duhet të punohet më shumë. Ne duhet të punojmë kryesisht me geriatrinë. Është një element shumë i rëndësishëm sepse jemi një popullsi në plakje. Duhet të shikojmë shumë shëndetin mendor, urgjencën dhe pediatrinë. Këto janë katër fushat që duhet të punohet kryesisht për të ndërtuar një program të specializuar për sfidat e mëtejshme.” Sistemi shëndetësor duhet të kthehet në prioritet të çdo qeverie, si një sistem jetik, duke hartuar dhe zbatuar politika të bazuara në analiza dhe të konsultuara me të gjithë aktorët, që kanë në fokus ofrimin e shërbimeve cilësore në kohë dhe të përballueshme, veçanërisht për grupet vulnerable.

KONTRATAT KONCENSIONARE – SHUMË PARA, PAK PËRFITIME Vitet e fundit shoqata Together For Life ka prodhuar disa raporte të fokusuara në monitorimin e eficencës së shpenzimeve publike në sektorin e shëndetësisë. Në të gjitha këto raporte është ngritur shqetësimi rreth nivelit të ulët të buxhetimit të sektorit të shëndetësisë dhe menaxhimit joefikas të fondeve të alokuara vit pas viti. Raportet janë ndalur në analizimin e koncesioneve të tipit PPP që janë aplikuar në sektorin e shëndetësisë në Shqipëri, ku është evidentuar mungesë e theksuar transparence dhe llogaridhënieje. TFL ka qenë ndër të parat që ka ngritur që në fillim shqetësimin, më pas të bazuar edhe në gjetjet e raporteve për problematikat e krijuara nga aplikimi i këtyre koncesioneve. Raportet kanë evidentuar se kontratat PPP janë lidhur pa studime të qarta fizibiliteti dhe analize kosto-përfitim për buxhetin dhe marrësit e shërbimit. Po ashtu shqetësues është konsideruar fakti që kompanitë koncesionare nuk janë ‘trazuar’ nga institucionet përgjegjëse gjatë implementimit të koncesioneve dhe disa prej kompanive nuk kanë dorëzuar bilancet financiare.

Aplikimi i TVSH-së në kundërshtim me ligjin dhe pagesat për shërbime të pakryera, si në rastin e Check-Up dhe Dializës, përbëjnë shkelje serioze që kanë ngarkuar buxhetin publik. Për më tepër, korrupsioni dhe shkeljet në prokurime janë klasifikuar si raste të nivelit të lartë nga Transparency International dhe Kontrolli i Lartë i Shtetit. Raportet tregojnë manipulime në raportime, si në rastin e koncesionit të Sterilizimit, dhe favorizime të kompanive pa përvojë në sektor. Investimet e koncesionarëve janë minimale, duke përfaqësuar vetëm 9% të të ardhurave të tyre, ndërsa përfitimet e tyre janë të mëdha. Mungesa e strukturave për monitorimin e kontratave dhe kanalizimi i fondeve publike në shërbime jo prioritare kanë dëmtuar financat e sektorit të shëndetësisë. PPP-të përbëjnë një barrë të rëndë për buxhetin publik, duke marrë një pjesë të madhe të fondeve që mund të ishin përdorur për shërbime prioritare dhe investime në infrastrukturë shëndetësore. Këto problematika theksojnë domosdoshmërinë për reforma të thella në menaxhimin dhe mbikëqyrjen e PPP-ve në sektorin e shëndetësisë.

Një nga gjetjet e raportit “Kostoja totale e buxhetit të Shëndetësisë për mbulimin e pagesave të planifikura për kontratat koncensionre” evidenton se dëmi i pjesshëm ekonomik nga koncesionet në shëndetësi shkaktuar deri në fund të vitit 2021 bazuar në të dhënat e Kontrollit të Lartë të Shtetit dhe nga Ministrisë së Financave arrin në rreth 5,6 miliardë lekë ose 47.5 milionë euro. Kjo shumë është sa 25% e shumës totale të akorduar gjithsej për këto koncesione deri në fund të vitit 2022 (projeksion). Shuma prej 47,5 milionë eurosh do të ishte e mjaftueshme për ndërtimin e një spitali të ri. Transparency.comTransparency.com

Humbja nga kontratat koncensionare deri më 2021 arrin në 47,5 milionë euro, të
mjaftueshme për ndërtimin e një spitali të ri

MUNGESA E FINANCIMIT
Nënfinacimi kronik dhe planifikimi i dobët vijon të rëndojë sistemin shëndetësor në vendin
tonë vitet e fundit. Koncensionet nuk kanë përmbushur qëllimin e tyre për shërbime
shëndetësore cilësore në kohë dhe me kosto të ulët, ( për mbulim universal).
“Nëse shohim investimet në infrastrukturë , për çdo 1 lekë të investuar për
ndërtimin e një qendre shëndetësore, 6 lekë shkojnë për koncensione”, u shpreh,
Doktor. Ilir Alimehmeti në tryezën e organizuar nga shoqata “Together for Life” ku u
prezantua raporti, “Monitorimi i Strategjisë Kombëtare të Shëndetësisë 2021-2030 –
Arritjet dhe Sfidat”.

Sfidat e shëndetit publik të vendit tonë janë në rritje. Ne përballemi me sfidat e
vazhdueshme të gripit sezonal, shpërthimet e sëmundjeve të parandalueshme me
vaksina , kërcënimet e paprecedenta të pandemisë COVID-19, krizë që ka evidentuar
akoma më shumë rreziqet.
Ndërkohë, shpenzimet për shëndetin publik, si pjesë e shpenzimeve totale për shëndetin,
vijojnë të ulen, fakt i evidentuar edhe nga profesionistët e shëndetit.
“Sistemi jonë shëndetësor sëmundjen e ka se në rradhë të parë s’ka lek. Kjo është
sëmundja. Në rradhë të parë s’ka lek. Është i nënfinancuar në një shkallë tejmase të ulët.
T’i lëmë gjërat sikur funksionon gjithçka. Nuk funksionon. Shëndetësia kushton.
Shëndetësisë i duhet kushtuar vëmendje financiare. Që nga financimi , më pas
mirëmenaxhimi, mosabuzimi e më rradhë.
Për sa i përket strategjisë , mbulimit universal, kapilarizimit të sistemit shëndetësor,
sistemi shëndetësor parësor, ka ulje. Gjetja numër 5, e raportit të TFL; financimi nga
11.4%, është në 9.1 përqind në sistemin parësor, që do të thotë heqje vëmndje nga ky
sektor”, thekson Alimehmeti.

SFIDAT E SEKTORIT
Kritike për mbrojtjen e shëndetit të publikut mbetet personeli i mirëtrajnuar dhe me burime
të përshtatshme.
Ilir Alimehmeti: “S’kemi menduar për geriartrinë dhe nuk njihet as si fjalë. (degë e
mjekësisë që merret me trajtimin e sëmundjeve ekzistuese tek të rriturit moshuar). Numri
i
mjekeve të familjes është më pak se 1000, 960 rezultojnë të licensuar. Nëse nuk
planifikojmë bazuar në evidenca reale, nëse nuk krijojmë protokolle mjekimi, nuk
shërojmë asnjë nga këto plagë.”
Shqetësuese për sistemin shëndetësor mbeten largimet në rradhët e bluzave të bardha,
të cilat sjellin mungesa, sidomos në zonat rurale.
“Ne kemi një numër të madh të profesionistëve që janë të fokusuar në Tiranë dhe kemi
një mungesë të theksuar në zonat rurale. Këtu doja të theksoja që duhet të punojmë
kryesisht në infermirë , të cilët duhet të bëjnë përshkrimin e medikamenteve. Pra duhet
të ndryshojë strategjia. Duhet të shikojmë një ekip shëndetësor, ku infermieri bën
përshkrimin e medikamenteve, sidomos të sëmundjeve kronike. Ky do të ishte kujdes më
i
shtuar për zonat rurale dhe do të ishte një rritje e rolit të lidershipit të infermierëve në
lidhje me fuqizimin e tyre në dhënien e shërbimeve shëndetësore”, theksoi gjatë fjalës së
saj Blerina Duka-PRESIDENTE E URDHRIT TË INFERMIERËVE.
Edhe znj. Duka theksoi se duhet të rishikohen politikat shëndetësore në lidhje me
geriatrinë, pasi jemi një popullsi në plakje. Të moshuarit mbi 65 vjeç nga 11% ,sipas
censusit të vitit 2023 rezulton se ka arritur në 20%.
Blerina Duka:“Janë katër sfida në të cilat duhet të punohet më shumë. Ne duhet të
punojmë kryesisht me geriatrinë. Është një element shumë i rëndësishëm sepse jemi një
popullsi në plakje. Duhet të shikojmë shumë shëndetin mendor, urgjencën dhe pediatrinë.
Këto janë katër fushat që duhet të punohet kryesisht për të ndërtuar një program të
specializuar për sfidat e mëtejshme.”
Sistemi shëndetësor duhet të kthehet në prioritet të çdo qeverie, si një sistem jetik, duke
hartuar dhe zbatuar politika të bazuara në analiza dhe të konsultuara me të gjithë aktorët,
që kanë në fokus ofrimin e shërbimeve cilësore në kohë dhe të përballueshme,
veçanërisht për grupet vulnerable.

KONTRATAT KONCENSIONARE – SHUMË PARA, PAK PËRFITIME
Vitet e fundit shoqata Together For Life ka prodhuar disa raporte të fokusuara në
monitorimin e eficencës së shpenzimeve publike në sektorin e shëndetësisë. Në të gjitha
këto raporte është ngritur shqetësimi rreth nivelit të ulët të buxhetimit të sektorit të
shëndetësisë dhe menaxhimit joefikas të fondeve të alokuara vit pas viti. Raportet janë
ndalur në analizimin e koncesioneve të tipit PPP që janë aplikuar në sektorin e
shëndetësisë në Shqipëri, ku është evidentuar mungesë e theksuar transparence dhe
llogaridhënieje. TFL ka qenë ndër të parat që ka ngritur që në fillim shqetësimin, më pas
të bazuar edhe në gjetjet e raporteve për problematikat e krijuara nga aplikimi i këtyre
koncesioneve. Raportet kanë evidentuar se kontratat PPP janë lidhur pa studime të qarta
fizibiliteti dhe analize kosto-përfitim për buxhetin dhe marrësit e shërbimit. Po ashtu
shqetësues është konsideruar fakti që kompanitë koncesionare nuk janë ‘trazuar’ nga
institucionet përgjegjëse gjatë implementimit të koncesioneve dhe disa prej kompanive
nuk kanë dorëzuar bilancet financiare. Aplikimi i TVSH-së në kundërshtim me ligjin dhe
pagesat për shërbime të pakryera, si në rastin e Check-Up dhe Dializës, përbëjnë shkelje
serioze që kanë ngarkuar buxhetin publik.

Për më tepër, korrupsioni dhe shkeljet në prokurime janë klasifikuar si raste të nivelit të
lartë nga Transparency International dhe Kontrolli i Lartë i Shtetit. Raportet tregojnë
manipulime në raportime, si në rastin e koncesionit të Sterilizimit, dhe favorizime të
kompanive pa përvojë në sektor. Investimet e koncesionarëve janë minimale, duke
përfaqësuar vetëm 9% të të ardhurave të tyre, ndërsa përfitimet e tyre janë të mëdha.
Mungesa e strukturave për monitorimin e kontratave dhe kanalizimi i fondeve publike në
shërbime jo prioritare kanë dëmtuar financat e sektorit të shëndetësisë. PPP-të përbëjnë
një barrë të rëndë për buxhetin publik, duke marrë një pjesë të madhe të fondeve që
mund të ishin përdorur për shërbime prioritare dhe investime në infrastrukturë
shëndetësore. Këto problematika theksojnë domosdoshmërinë për reforma të thella në
menaxhimin dhe mbikëqyrjen e PPP-ve në sektorin e shëndetësisë.

Një nga gjetjet e raportit “Kostoja totale e buxhetit të Shëndetësisë për mbulimin e
pagesave të planifikura për kontratat koncensionre” evidenton se dëmi i pjesshëm
ekonomik nga koncesionet në shëndetësi shkaktuar deri në fund të vitit 2021 bazuar në
të dhënat e Kontrollit të Lartë të Shtetit dhe nga Ministrisë së Financave arrin në rreth 5,6
miliardë lekë ose 47.5 milionë euro. Kjo shumë është sa 25% e shumës totale të akorduar
gjithsej për këto koncesione deri në fund të vitit 2022 (projeksion). Shuma prej 47,5
milionë eurosh do të ishte e mjaftueshme për ndërtimin e një spitali të ri.
Transparency.com

Shqiptaret janë më të shqetësuarit në Rajon për kostot e larta të shërbimeve
shëndetësore sipas anketës së fundit të “Security Metër” të zhvilluar në 6 vendet e
Rajonit nga Këshilli i Bashkëpunimit Rajonal (RCC).

Të dhënat tregojnë se 24% e shqiptarëve janë shumë të shqetësuar, pasi nuk arrijnë të
përballojnë financiarisht kujdesin shëndetësor rutinë dhe mjekimet e nevojshme. Ky
shqetësim është më i ulët në Bosnje (16%), Kosovë (9%), Maqedoninë e Veriut (16%),
Mal të Zi (20%) dhe Serbi (20%). Në përgjithësi, më shumë se gjysma e qytetarëve në
Rajon (53%) ndihen të pasigurt financiarisht përballë shpenzimeve shëndetësore.
Shqetësimet e larta tek shqiptarët lidhen kryesisht me të ardhurat e ulëta dhe mungesën
e mbështetjes nga shteti për rimbursimin e medikamenteve. Pacientët me sëmundje
kronike dhe të rralla detyrohen të paguajnë nga xhepi për terapitë e tyre, pasi shumë prej
tyre nuk përfshihen në listat e rimbursimit.

Ndërkohë që nevojat për shërbime spitalore rriten si pasojë e plakjes së popullsisë dhe
shtimit të rasteve me sëmundje kronike, buxheti për shëndetësinë po tkurret. Në dhjetor
2024, fondi i Ministrisë së Shëndetësisë u shkurtua me 2.3 miliardë lekë (3%), duke e
çuar totalin e shpenzimeve për shëndetësinë në 75.9 miliardë lekë, nga 77.9 miliardë lekë
të miratuara më herët.

Rritja e buxhetit për shëndetësinë është më e ngadaltë krahasuar me rritjen e
shpenzimeve të përgjithshme buxhetore. Në vitin 2025, buxheti i përgjithshëm
parashikohet të arrijë në 822 miliardë lekë (8.2 miliardë euro), ndërsa fondi për Ministrinë
e Shëndetësisë do të jetë 80.7 miliardë lekë, që përfaqëson vetëm 9.8% të shpenzimeve
të përgjithshme, krahasuar me 10.1% në vitin 2024 dhe 10.7% në vitin 2021.
Spitalet publike, për shkak të mungesës së pajisjeve të avancuara si “Pet skaneri” për
diagnostikimin e sëmundjeve në fazat e hershme, nuk arrijnë të ofrojnë shërbime të
specializuara. Si pasojë, shumë pacientë, sidomos ata me sëmundje të rralla dhe
neoplazma, janë të detyruar të kërkojnë trajtim jashtë vendit, duke gjeneruar shpenzime
të larta për ekonominë dhe duke vënë në rrezik shëndetin e popullatës.

Në dekadën e fundit, fondet për shëndetësinë janë shpërndarë shpesh në investime jo
eficiente, ndërkohë që rimbursimi i barnave ka mbetur i pandryshuar dhe pajisjet
mjekësore të nevojshme janë të kufizuara. Ndërkohë, shumë vende të tjera të Rajonit, si
Kosova, kanë investuar në pajisje moderne, duke u ofruar qytetarëve një standard më të
mirë të shërbimeve shëndetësore. / Transparency.com

Instituti për Zhvillim dhe Inisiativa Qytetare (IZHIQ) është në kërkim të individëve të motivuar për të koordinuar aktivitete të rëndësishme në kuadër të projektit “Të rinjtë PRO punësimit të denjë”!

✅ Pozicione të hapura për:

• Tirana
• Lezhë
• Shkodër

Nëse jeni banor i një prej këtyre qyteteve dhe keni pasion për mbështetjen e të rinjve në rrugën drejt një punësimi të denjë dhe përfshirjes në zhvillimin ekonomik dhe social të komunitetit, atëherë na bashkohuni!

📅 Afati për të aplikuar: 5 Nëntor 2024, ora 17:00

🔗 Dërgoni CV-në, letër motivimi dhe ofertën financiare në adresën: info@izhiq.org.al

⚠️ Ky postim është hapur në kuadër të projektit “Të rinjtë PRO punësimit të denjë” i implementuar nga Insituti për Zhvillim dhe Inisiativa Qytetare (IZHIQ), me mbështetjen financiare të Agjencisë Kombëtare të Rinisë (AKR) dhe Ministrit të Shtetit për Rininë dhe Fëmijët (MSHRF).

#IZHIQ #AKR #MSHRF #KoordinatorLokal #PunësimiIDenjtë #Rinia

TOR Koordinator Lokal

Ilnica dhe bjeshka e Hinoskes, rreze malit te Velivarit eshte nje nga destinacionet turistike me terheqese dhe te aksesushme ne Diber. Në 1710 m mbi nivelin e detit, Bjeshkët e Ilnicës janë të pasura më bimë të ndryshme medicinale, që njihen për vetitë e pafundme shëndetësore që kanë.

Në fshatin Ilnicë, thuajse të gjithë banorët nga fëmijët e deri tek të rriturit mbledhin bimë medicinale, një ndër to është dhe Valentina Shehu.

E ka nisur këtë punë që në moshën 8 vjeçare, kur e merrnin prindërit dhe motra më e madhe në mal, e sot i numërohen plot 22 vite që kultivon bimë medicinale të ndryshme si: boronica, tërfil të kuq, tërfil të verdhë, aguliçe, gjethe boronice, çaj mali, lisna etj.

Valentina flet për pasionin e madh që ka për këtë punë, pavarësisht vështirësive që has në mbledhjen e këtyre bimëve. “Punën e nis në orën 3 të mëngjesit dhe qëndroj 8 – 12 orë në bjeshkë për të mbledhur sa më shumë bimë”- thotë Valentina. Vështirësi kam plot, që nga orët e zgjatura që më duhet të punoj, ngjitja në mal me mushkë e deri tek orari i vonë që kthehem”- shton ajo.

Me këtë punë mbaj familjen, nënën 97-vjeçare e cila ende kontribuon në tharjen e bimëve dhe më pas dërgimin në treg. Periudha më e mirë për të mbledhur bimë medicinale është maj – nëntor, ndërsja në dimër pezullohet thuajse totalisht puna.

Boronicat dhe aguliçet janë bimët që mbledh më me qejf Valentina, jo vetëm për vetitë e pafundme ushqyese që kanë, por edhe se fiton më shumë të ardhura dhe kanë më shumë kërkesë për t’u blerë, madje telefonatat për të blerë boronica i fillojnë që pa ardhur sezoni i tyre.

Me shitjen e bimëve medicinale ka arritur të blejë disa makineri të vogla që shërbejnë për pastrimin e tyre dhe ja bëjnë më të lehtë punën për ti paketuar e më pas për t’i shitur. Ndërsa tharja e luleve/bimëve bëhen në diell.

Ëndrra e Valentinës është të hapë një dyqan të vogël, në fshatin e saj dhe të shamngë transportimin në magazinat e Dibrës, punë që i merr shumë kohë. Trajnimet dhe takimet me shoqërinë civile i sheh si me shumë vlerë, jo vetëm për faktin që rrit njohuritë se si ta formalijozë biznesin në të ardhmen, por edhe si të fitojë më shumë klientelë, sidomos nga Tirana.

 Valentina Shehu është një nga gratë e trajnuara nga Instituti per Zhvillim dhe Iniciativa Qytetare në kuadër të Projektit “Fuqizimi i rolit të gruas në zonën e Dibrës & promovimi i produkteve vendase” me mbështetjen financiare të Programit të Granteve të Vogla të Komisionit për Demokraci të Ambasadës së SHBA në Tiranë U.S. Embassy-Tirana.

Jeta në fshat të lidh ngushtë me natyrën, me qetësinë e me ajrin e pastër. Në Arras banorët janë shumë miqësorë dhe mikpritës. Anila Tosku, zonja që administron bujtinën “Arber” tregon se e vizitojnë mjaft turistë të huaj (kryesisht çekë dhe belgë), por edhe shqiptarë.

Ata mbesin shumë të kënaqur nga mikpritja dhe nga bukuritë e fshatit tonë, me pak fjalë ne kemi një fshat të kompletuar me tradita, kultura dhe mjaft të veçantë për nga bukuria- shton Anila.

Fillimisht bujtina e Anilës është ngritur si një biznes jo formal që në vitin 2017. Shkak i ngritjes së bujtinës u bënë vështirësitë ekonomike dhe dashuria për gatimet tradicionale dibrane dhe ushqimet bio.

Ne jemi 5 antarë në familje dhe të gjithë kontribuojmë në bujtinë tha Anila. Anila merret me gatimet tradicionale dibrane si byrek, jufka, djathë dhe çdo gjë bio, ndërsa bashkëshorti i saj ju bën guidë vizitorëve në malin e Korabit, Lurë, Kanionin e Setës etj, në këtë mënyrë ne promovojmë bukuritë e vendit tonë dhe produktet vendase tha. Fëmijët i kam angazhuar në mbledhjen e frutave dhe perimeve që i forojmë nga baçja jonë në Bujtinë.

Periudha më e mirë për të vizituar bujtinën e Anilës është maj- tetor, ndërsa në dimër hasen me vështirësi të mëdha për shkak të të ftohtit dhe kushteve atmosferike, duke e bërë të pamundur pritjen e vizitorëve.

Pjesëmarrja në tajnime dhe workshope, më ka ndihmuar shumë në rritjen e njohurive si ta promovoj biznesin tim dhe patjetër si ti sfidoj vështirësitë që mund të hasim gjatë rrugës.

Panairi që u organizua në muajin Qershor, më ndihmoi të ftoj sa më shumë vizitorë në bujtinë dhe të ju tregoj për bukuritë që ka fshati Arras (vetëm 10 minuta nga Peshkopia).

Anila Tosku është një nga gratë e trajnuara nga Instituti per Zhvillim dhe Iniciativa Qytetare në kuadër të Projektit “Fuqizimi i rolit të gruas në zonën e Dibrës & promovimi i produkteve vendase” me mbështetjen financiare të Programit të Granteve të Vogla të Komisionit për Demokraci të Ambasadës së SHBA në Tiranë U.S. Embassy-Tirana.